FASULYE SADECE BİR YEMEK DEĞİL, STRATEJİK BİR GENETİK MİRASTIR: TÜRKİYE DÜNYADA 20. SIRADA!

Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, küresel fasulye genetik kaynakları üzerine yayımlanan güncel verileri analiz ederek Türkiye’nin bu alandaki kritik rolüne dikkat çekti. Kahveci, "Ata tohumu" ve yerel çeşitlerin uluorta paylaşılmasının genetik mirası yok edebileceği uyarısında bulunurken, Türkiye’nin korumacı stratejisinin doğruluğunu rakamlarla ortaya koydu.

Tarım dünyasının merakla beklediği Global Crop Diversity Trust (Crop Trust) 2025 raporu, "Phaseolus" (fasulye) cinsinin küresel durumunu gözler önüne serdi. Raporu değerlendiren Ergin Kahveci, fasulyenin Anadolu kültürü için "nimetten sayılmanın" çok ötesinde, stratejik bir egemenlik meselesi olduğunu vurguladı.

Küresel Rakamlarla Fasulye Ekonomisi

Raporda yer alan FAOSTAT 2023 verilerine göre fasulyenin dünya ekonomisindeki yeri devasa boyutlarda:

• Ekilen Alan: 36.353.324 hektar

• Toplam Üretim: 56.333.960 ton

• Üretim Değeri: 30,3 milyar ABD Doları

• Ticaret Hacmi: 4,63 milyon ton ihracat / 4,24 milyon ton ithalat.

• Lider Üreticiler: Hindistan, Myanmar ve Brezilya ilk sıraları paylaşırken; Türkiye, dünyanın en önemli ithalatçıları (ilk 12 ülke) arasında yer alıyor.

Türkiye Gen Bankası Başarısı: %100 Uzun Süreli Koruma

Türkiye, fasulye genetik kaynaklarının korunmasında dünyada parmakla gösterilen ülkelerden biri konumunda.

• Sıralama: Türkiye, sahip olduğu 2.408 aksesyon (genetik örnek) ile dünya genelinde 20. sırada yer alıyor.

• Koruma Standardı: Küresel koleksiyonun sadece %50,4’ü uzun süreli depolama (-18/-20°C) koşullarındayken, Türkiye koleksiyonunun %100’ünü bu yüksek standartta muhafaza ediyor.

• Zenginlik: Bu örneklerin büyük kısmını İspir, Yedisu Horoz ve Erzincan Şeker gibi Anadolu’nun farklı bölgelerinden toplanan yerel çeşitler (ata tohumları) oluşturuyor.

"Genetik Miras Açık Büfeye Sunulmamalı"

Uzman Ergin Kahveci, Türkiye’nin Çok Taraflı Sistem’e (MLS) karşı mesafeli duruşunu "stratejik bir rasyonellik" olarak tanımladı. Türkiye’nin genetik mirasını "otomatik erişime" açmak yerine kontrollü bir paylaşımı (SMTA protokolü) tercih ettiğini belirten Kahveci, şu uyarılarda bulundu:

"Yerel çeşitlerin tescillenmeden uluslararası otomatik erişime açılması, ata tohumu özelliklerini uluslararası insafa terk etmek demektir. Yanlış olan; yerel çeşitlerin uluorta dağıtılması, magazinel tartışmalarla takas edilerek yerelliklerinin kaybedilmesidir."

Yerli Tohum ile Yerel Çeşit (Ata Tohumu) Arasındaki Fark

Kahveci, kamuoyunda sıkça karıştırılan bir kavram karmaşasına da açıklık getirdi:

• Yerli Tohum: Ülke içindeki ıslah çalışmalarıyla tescil edilen tohumdur.

• Yerel Çeşit (Ata Tohumu): Binlerce yıllık süreçte çiftçi eliyle gelişen, o coğrafyaya özgü genetik kaynaktır.

Sonuç: Koruma Önce Gelir

Crop Trust 2025 raporu ve Kahveci’nin analizleri, Türkiye’nin fasulye stratejisinin "önce koruma, sonra tescil ve kontrollü paylaşım" üzerine kurulu olduğunu gösteriyor. Anadolu’nun kuru fasulyeden piyaza uzanan gastronomi mirasını korumanın yolu, tohum bankalarındaki 2.408 genetik örneği titizlikle saklamaktan ve genetik egemenliğe sahip çıkmaktan geçiyor.

Haber Analiz: Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci'nin değerlendirmeleri ve Crop Trust 2025 verileri ışığında hazırlanmıştır.

https://x.com/erginkahveci06/status/2051240384118816779?s=20